Hoe het begon
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden honderdduizenden Nederlanders tewerkgesteld in Duitsland.
Deze dwangarbeid heet Arbeitseinsatz (arbeidsinzet).
De Arbeitseinsatz tijdens de Tweede Wereldoorlog hield in dat jonge mannen uit bezette gebieden verplicht werden ingezet in de oorlogseconomie van nazi-Duitsland, ter vervanging van Duitse mannen die als soldaten waren opgeroepen.
Op weigering stonden straffen of er volgden represailles.
Veel mannen die aan een oproep geen gevolg gaven, ontvluchtten daarom het land of gingen in onderduik.
In Duitsland zijn tussen 1938 en 1945 zo'n 7,7 miljoen arbeiders van niet-Duitse origine ingeschakeld in de oorlogseconomie: in de Duitse wapenindustrie (Rüstungsindustrie) bleek uiteindelijk de helft van alle arbeidsplaatsen bezet te zijn door deze Fremdarbeiter.
Zo heeft ook Albert Schoutens als vader van een jong gezin de keuze moeten maken om naar Duitsland te gaan.
Vanaf 1943, er zijn een aantal foto's uit Gauernitz gedateerd rond Pasen 1943.
Tijdens deze periode is hij tenminste éénmaal terug geweest in Hillegom, op verlof zeg maar.
Aan het eind van zijn reisverslag merkt hij op dat hij sinds anderhalf jaar weer terug is in Nederland.
Het verblijf in Duitsland
Albert werd te werk gesteld in Gauernitz - Coswig, gelegen westelijk van Dresden.
Beide plaatsen liggen aan de rivier de Elbe. Coswig aan de ene oever en Gauernitz aan de tegenoverliggende oever.
Zover als bekend heeft hij de gehele periode in het pension Gasthof Münch gelogeerd.
Het pension lag tegenover Schloss Gauernitz. Dit pension was afgehuurd door de fabriek waar hij werkte.
Deze fabriek, Planeta, lag in Coswig. Hier werden persen voor drukwerk gemaakt.
Of de fabriek ook is ingezet voor de productie van oorlogsmaterieel is niet duidelijk.
Albert spreekt daar niet over in het verslag.
Albert heeft in de periode dat hij daar werkte veel uitstapjes gemaakt in de omgeving.
Deze uitstapjes zijn veelal gedateerd in 1943. Toen was de situatie kennelijk nog 'rustig' genoeg om min of meer vrij te reizen en uitstapjes te maken. Kennelijk was er ruim voldoende vrije tijd om dit te ondernemen.
Hij maakte deze tochtjes veelal samen met Rijk van Bennekom.
Leuk detail is dat de websitebeheerder nu in het dorp Bennekom woont.
In zijn vertellingen kwam steeds naar voren dat het een mooie omgeving was en dat ze fruit zo maar vrij konden plukken in de oogsttijd. Overal in de omgeving stonden volgens zeggen fruitbomen.
Een ander verhaal was dat moeder Tonnie in Hillegom probeerde tabaksplantjes te telen, terwijl Albert in Duitsland voloende te roken had. Kennelijk waren de verdiensten goed genoeg in die periode en was de tabak uit Holland niet echt nodig. De kwaliteit schijnt overigens allerbelabberdst te zijn geweest.
Het oorlogsverloop
Bombardement Dresden, invoegen foto's landkaart met kruisjes
Het plan, de voorbereiding
Het reisverslag
De reis werd ondernomen door een aantal Nederlanders die in het kader van de 'Arbeitseinsatz' in Duitsland te werk waren gesteld.
In en rond Gauernitz waren naast andere nationaliteiten (in ieder geval Frans en Italiaans uit mondelinge overlevering) waarschijnlijk zo'n 25 Nederlanders of zoals gebruikelijker was 'Hollanders'. Vermoedelijk komend uit dezelfde regio van Nederland, in dit geval de Bollenstreek. Zeg maar ergens tussen Amsterdam en Den Haag. Een aantal van hen wordt in het verslag met naam en toenaam genoemd maar van de meesten weten we niet wie het waren. Uit de mondelinge overlevering is mij in ieder geval de naam Theo Waterreus bekend, postbode te Hillegom.
Een zestal mannen vormden de zogenaamde "Herrenclub", te weten:
Kees Bol, Rijk van Bennekom, Henk Vaneveld, Albert Schoutens, Joop Krieger en Chris Mokkenstorm.
Zij noemden zich de "Herrenclub".
Deze 5 eerstgenoemden zijn op pad gegaan richting het westen / de Amerikaanse troepen omdat ze niet wilden wachten tot de Russen hen zouden bevrijden. De reputatie van de Russen was hen al vooruit gesneld en beloofde niet veel goeds.
Hoe het de 'achterblijvers' is vergaan is niet bekend en zou een mooie aanvulling op dit verhaal zijn.
Het verslag beslaat de periode van eind april 1945 tot begin juni van dat jaar.
Het beschrijft de reis van Gauernitz via tal van dorpen/steden in Duitsland, Frankrijk, België en uiteindelijk op 1 juni 1945 weer in Nederland.
Het eerste deel van de reis wordt te voet afgelegd en daarin waren ze zeker niet de enigen. Het laatste deel werd per trein afgelegd maar door de vele geallieerde bombardementen waren veel tracés nog niet berijdbaar en werden tal van omleidingen ingelast.
Er zijn meerdere versies beschikbaar.
Als eerste de versie (zie hieronder) waarbij het oorspronkelijke handschrift met daarnaast de transcriptie in één scherm getoond wordt.
Werkt goed op tablet en laptop, niet aan te bevelen voor mobiel.
Als tweede het verhaal als een aaneengesloten tekstbestand met hier en daar een nadere uitleg/vertaling. (wordt aan gewerkt)
Als derde een meer visuele versie van hoe de reis er op de landkaart uitgezien heeft. (wordt aan gewerkt)
Een tijdlijn leest u hier.